Het verslag van de allereerste reis naar Litouwen, maart 2001

 

kaart bewerkt

Inleiding

In april ’98 schreef Milda Peeters de volgende brief aan de ouders van Basisschool ‘Weisterbeek’ naar aanleiding van de sponsorloop:

Deze keer richten we onze “hulpaandacht” niet alleen op Foster Parents Plan, maar ook op een basisschool in Litouwen. Hoe komen jullie daar nu bij, zullen jullie je afvragen. Nou, dat is heel eenvoudig, ik (juf Milda) ben daar geboren. Niets bijzonders, zult u zeggen, iedereen heeft zo zijn geboorteplekje. Dat is ook zo, maar toch vind ik dat plekje van mij iets aparts.

En wel om de volgende reden: vijf jaar geleden wist ik nl. niet eens wáár dat plekje was! Het enige dat ik wist was dat ik in Litouwen geboren was in de plaats Perkaliai; dat m mijn moeder na het overlijden van mijn vader, samen met mijn broer en mij vanuit Litouwen met de trein was teruggegaan naar haar familie in Nederland en dat zij door alles wat zij in de oorlog had meegemaakt als moeder zo beschadigd was, dat ze nooit wist hoe ze een fijne moeder koon zijn. Ik ken haar alleen als een stille, in zichzelf gekeerde vrouw, in beslag genomen door haar verdriet. Haar kinderen waren er en daar hield het ook mee op. Ze was nooit vrolijk, niet, naar ik later begreep, omdat ze dat niet wilde, maar gewoon  omdat ze het niet meer kon. Als kind dacht ik al dat er een reden moest zijn waarom mijn moeder was zoals ze was, want al die andere moeders die ik kende waren niet zo. Als ik het al eens probeerde  om haar te laten vertellen over Litouwen, kwam ze nooit verder dan: “De mensen dáár waren zo goed voor mij.” Daar bleef het dan bij.

Eindelijk kreeg ik de kans om de mensen te gaan zoeken die zo goed voor mijn moeder waren geweest. Het was twee jaar na de val van de Berlijnse muur.

We (mijn man Bert en ik) gingen eerst om een visum bij de Litouwse ambassade in Brussel. Daar zag ik voor het eerst een grote, gedetailleerde kaart van Litouwen en vroeg meteen aan de man achter de balie of hij wist waar Perkaliai lag. Na enig gezoek wees hij het aan! Voor mij was dat een bijzonder moment. Eindelijk had ik mijn eigen plekje op de kaart, net als iedereen! Een stukje van mezelf. Ik vroeg of hij dat stukje kaart voor mij wilde kopiëren. Gelukkig deed hij dat meteen. Hij zal mij later wel begrepen hebben, bedacht ik later. Wat voelde ik me rijk! Thuis heb ik heel vaak naar die kaart gekeken, ja, het stond er echt: Perkaliai.

In de zomer van 1993 zijn we voor de eerste keer naar Litouwen gegaan. Op zoek naar de mensen die altijd zo goed waren voor mijn moeder en tegelijk op zoek naar familie. Ik had een brief bij mij, in het Litouws, waarin stond wie ik was en wat ik kwam doen. We begonnen bij het Litouwse Rode Kruis, van daaruit zijn we verder gegaan. Wie we ook om hulp vroegen, steeds werd er aandachtig geluisterd en stond men direct voor ons klaar. Dank zij al die hulp kwamen we uiteindelijk in mijn geboortedorp, bij mensen die mijn moeder geholpen hadden nadat mijn vader overle-den was. Voor het eerst van mijn leven hoorde ik vertellen over “ons”: mijn vader, moeder, broer en mij. Het was een dag om nooit te vergeten!

Voor de school van de achterkleinkinderen van deze mensen reserveren we een gedeelte van de opbrengst van de sponsorloop. In de maand mei ga ik bij die school op bezoek en kan ik kijken waar we ze mee kunnen helpen. Ik hoop met een duidelijke lijst terug te komen, zodat we hier op school kunnen overleggen waaraan we het geld willen en/of kunnen besteden. Met in het hoofd het idee om in de toekomst het contact nog verder uit te bouwen. We zullen zien, eerst ….de SPONSORLOOP!

Van de opbrengst van bovengenoemde sponsorloop krijgt Milda Peeters ƒ 3000,- en een computer mee in 1998 als ze Basisschool Dapkūniškiai bezoekt. Van dit geld koopt de school een tv en een kopieerapparaat. Het geld dat over is wordt gespaard en daar wordt nu nog steeds papier en toner voor het kopieerapparaat van gekocht.

Ongeveer een jaar geleden kreeg Milda van Mrs. Kildisienė, de directeur van Basicschool Dapkūniškiai, het verzoek om samen met een paar collega’s haar school te komen bezoeken. Onze directeur gaat hiermee akkoord en nu is het dan zover. Wel wordt aan ons bezoek aan Litouwen een opdracht gekoppeld:

  1. Vergelijk het onderwijssysteem tussen beide scholen, m.n. de opvang van de kinderen, de leerlingbegeleiding, het bekostigingssysteem, de aansluiting naar het voortgezet onderwijs.
  2. Vraag of een partnerschap tussen beide scholen op prijs wordt gesteld.

Met deze opdracht in onze bagage zijn we 24 maart naar Litouwen vertrokken.

image004

 

Zaterdag 24 maart

Zaterdag 24 maart 2001 is het dan eindelijk zover: na een voorbereiding van enkele maanden vertrekken we om kwart over 5 in de ochtend richting Litouwen.
Gelukkig hebben we Bert Peeters bij ons, die ons langs de lange rij bij de incheckbalie loodst, zodat we zonder noemenswaardig oponthoud een heerlijke kop koffie of thee kunnen drinken.

Het vliegtuig vertrekt om half 8 richting Kopenhagen, onze tussenstop, waar we moeten overstappen op het vliegtuig naar Vilnius. Met een half uur vertraging komen we om ongeveer half twee in Vilnius aan.

Op het vliegveld in Vilnius worden we opgewacht door Mrs. Kildisienė, directeur van Basicschool Dapkūniškiai, haar man, haar zoon met vriendin en Daiva Žiogienė, leerkracht Engels. Na een hartelijke verwelkoming gaan we in twee auto’s richting Dapkūniškiai. Onze eerst stop is Molėtai, een stadje ongeveer 60 km ten noorden van Vilnius. Opvallend is het kwaliteitsverschil van de wegen in Vilnius en Molėtai. In laatstgenoemde plaats zijn de wegen een stuk slechter, wel geasfalteerd, maar met veel kuilen en gaten.

We worden verrast op een etentje. Helaas hebben we niet al te veel honger, aangezien we tijdens beide vluchten al gegeten hebben. In het begin verlopen de gesprekken moeizaam, maar na een schoorvoetend begin is het ijs al gauw gebroken, vooral als na een telefoontje blijkt dat er bij Mrs. Kildisienė thuis een kalfje geboren is. Daar moet natuurlijk op gedronken worden.

In eerste instantie gaat het gesprek over onze reis vanaf vanochtend. Later worden de plannen voor zondag besproken. We hebben in een eerder stadium gevraagd om ons de omgeving te laten zien. We besluiten na gezamenlijk overleg om het Paardenmuseum en Lucky Lighting te gaan bezoeken. Aanvankelijk heeft men voor ons een plaatsje gereserveerd voor een theatervoorstelling in Anykščiai, maar door een brand in het theater kan dit helaas niet doorgaan.

Rond 4 uur vertrekken we naar Dapkūniškiai. We rijden nog een paar kilometer op de hoofdweg, maar bij Alanta, een klein dorpje, verlaten we de hoofdweg en komen op een gravelweg. We rijden richting Perkaliai, de geboorteplaats van Milda. Tijdens de rit valt ons op dat in alle dorpjes, hoe klein ook, de wegen geasfalteerd zijn. Enkele honderden meters buiten de dorpen worden het weer gravelwegen. Via een slechte weg bereiken we de plaats waar Milda’s geboortehuis gestaan heeft. Helaas kunnen we niet stoppen voor een foto, daar is de tijd te kort voor. (In Litouwen is ’s zomers geen tijdsverschil met Nederland, dus het is er vrij vroeg donker.) Tegen half zes komen we bij het huis van Daiva aan, zij is onze gastvrouwe gedurende ons verblijf in Dapkūniškiai. We drinken met zijn allen een glas champagne en daarna verlaten onze ‘chauffeurs’ ons. Al gauw zijn we het dorp aan het verkennen en gaan we de school bekijken. Het gebouw ziet er goed uit, zeker vergeleken met de omliggende woningen. Maandag krijgen we de kans om de school daadwerkelijk te bezoeken.

163 Basicschool Dapkuniskiai

164 Basicschool Dapkuniskiai

Dapkūniškiai is een klein dorp. Het bestaat eigenlijk uit een kruispunt van geasfalteerde wegen. Een van de wegen heeft een zijstraat waar ook enkele huizen gesitueerd zijn. Alle andere huizen liggen aan zandwegen.

Het dorp heeft ± 280 inwoners. Hiervan hebben er maar zo’n 18 werk. De andere bewoners zijn werkloos. Van de werkenden hebben er ruim de helft direct of indirect een baan bij de school: 9 leerkrachten, 2 koks en 1 bibliothecaresse. Daarnaast heeft het dorp ook een huisarts.

 

Zondag 25 maart

Rond kwart voor negen worden we door onze vroege vogel, Milda, gewekt. Na het ontbijt staan Mrs. Kildisienė, Vilija Dubauskienė en haar man klaar om ons de omgeving te laten zien. We rijden door het stadje Anykščiai (een plaats ongeveer ter grootte van Horst) naar een vrij oud bos. In dat bos maken we een wandeling naar de toren van Lucky Lighting. Aan deze toren is een verhaal verbonden:

Op de grote heuvel verscheen een wonderlijk licht. Het was het licht van een ster met gouden letters er op. De mensen gingen naar de heuvel en probeerden hem te beklimmen, maar ze konden de letters niet lezen. Eindelijk las een jonge man de letters voor de mensen: “Geluk van mensen!” Maar de mensen begrepen de betekenis van deze woorden niet. Veel mensen bleven dagen en nachten bij de heuvel. Het licht werd mooier en mooier.
Op een avond kwam er een oude man en vroeg de mensen: “Waarom zijn jullie hier? Waar wachten jullie op?” De mensen antwoordden: “We kunnen het licht op de heuvel zien, maar we kunnen de zin niet lezen, we begrijpen hem niet.”
“Ik zal het jullie uitleggen,” zei de oude man. “Dat licht is jullie geluk en wie die heuvel opklimt en het licht aanraakt zal alle mensen gelukkig maken.” Alle mensen waren blij toen ze dat hoorden. “Wacht, ik ben nog niet klaart!” schreeuwde de oude man. “Het zal niet gemakkelijk zijn de heuvel te beklimmen. Je zult vele gevaren tegenkomen. Wie bang is en omkijkt zal in een steen veranderen. Wie het licht aanraakt zal ook in steen veranderen, maar zal geluk brengen voor de anderen… Het licht zal in kleine stukjes breken en geluk brengen naar jullie allemaal, naar jullie families, naar jullie huizen, naar je gedachten en naar je hart, en dan zul je gelukkig zijn.” De oude man verdween.

014b wandeling naar tower of lighting

De mensen werden erg bedroefd. Eindelijk, op een mooie lentedag kwamen veel jonge mensen weer bij de heuvel. Ze begonnen te klimmen, velen veranderden in stenen. Maar twee of drie vrienden klommen naar de top van de heuvel en raakten het licht aan. Zij veranderden ook in stenen.
Er was een wonder gebeurd. Alle gevaren verdwenen en heel het land werd gelukkig. Alle mensen hadden vrede, waren gelukkig en vrij.

Dit verhaal is geschreven door de beroemde Litouwse schrijver Jonas Biliunas. In zijn laatste brief voor zijn dood vroeg hij om begraven te worden op de heuvel, tegenover de stad Anykščiai.
Nu is Lucky Lighting het graf van de beroemde schrijver. Wie gelukkig wil worden moet de heuvel trede voor trede in stilte beklimmen en het licht aanraken.

015 graf van de schrijver Jonas Boliunas

Na het bezoek aan Lucky Lighting gaan we het “Horse Museum” bezoeken. Dit museum is te vergelijken met ons Openluchtmuseum, maar dan veel kleiner. Op het terrein staan verschillende schuren. Iedere schuur heeft zijn eigen onderwerp. Zo is er een schuur, waarin oude landbouwwerktuigen staan tentoongesteld, er is een schuur met oude voertuigen, van wagens tot sleeën. In Litouwen wordt veel aan houtsnijwerk gedaan. Er is een nieuwe blokhut gebouwd waarin veel materialen tentoongesteld worden die gebruikt worden bij het houtsnijden, maar er is ook een overzicht te zien van prachtig gemaakte voorwerpen.

018 horsemuseum

Na het bezoek aan het “Horse Museum” rijden we via Anykščiai terug. Voordat we Anykščiai bereiken gaan we eerst de op één na grootste steen van Litouwen bekijken.

017 steen bij Anyksciai herinnering aan 15 jaar onafhankelij

Deze steen is volgens overlevering door 2 duivels op deze plaats gelegd. Ze waren moe van het dragen en hebben de steen neergelegd om uit te rusten. Daarna hebben ze besloten de steen op deze plaats te laten liggen.

Op de steen staat een brief gehouwen. Deze brief is afkomstig van 2 Litouwse piloten uit Amerika. Zij bouwden een vliegtuig, waarmee ze in 1933, bij het 15-jarig bestaan van de zelfstandige staat Litouwen, naar hun vaderland wilden vliegen. Boven Duitsland stortten zij neer. De brief, waarvan de inhoud neerkomt op de vraag om goed te zorgen voor Litouwen, dan zal de toekomst goed zijn, is in Litouwen terecht gekomen en in deze steen uitgehouwen.

Als we op de terugweg naar Dapkūniškiai door Anyksċiai rijden, komen we voorbij het verbrande theater, waar net een week voor onze aankomst een brand heeft gewoed. Twee mensen zijn hierbij omgekomen. Wij zouden hier vandaag naar toe gegaan zijn om een voorstelling te bekijken.

Als we rond drie uur terug zijn in Dapkūniškiai wordt Daiva opgebeld door een kennis van Milda, die ons later in de middag komt bezoeken. Het is Laima Pacevicienė, een leerkracht van de Alanta Landbouwschool. Via haar heeft Milda contact gelegd met de basisschool in Dapkūniškiai.

Na het eten is Laima weer naar huis vertrokken. Wij zijn weer een eindje gaan wandelen en hebben de avond al pratend over Litouwen, het onderwijs en het dagelijkse leven doorgebracht.

Morgen is voor ons de grote dag: we kunnen dan kennismaken met onze Litouwse collega’s en de kinderen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *